Bağırsaq çatı əlamətləri: anal çatı necə tanımaq və nə etmək lazımdır?

Anal kanal düz bağırsağın sonunda yerləşən qısa kanaldır və daxildən çoxlu sinir ucları olan incə dəri ilə örtülüdür. Bərk nəcis və ya güclü gücənmə bu dərini cıranda uzunsov, dar yara əmələ gəlir. Xalq arasında ona bağırsaq çatı, tibbdə isə anal çat deyilir. Çat adətən anal kanalın arxa divarında, bəzən ön divarında olur.

Çat kiçik olsa da, ağrısı çox güclü olur. Səbəb sfinkterdir (anal kanalı bağlayan dairəvi əzələ): yara ağrıdıqca əzələ refleks olaraq sıxılır, spazm çat nahiyəsinə qan axınını azaldır və yara yavaş sağalır. İnsan ağrıdan qorxub tualeti gecikdirir, nəcis bərkiyir və növbəti tualet çatı yenidən cırır. Bu qapalı dövrü qırmaq müalicənin əsas məqsədidir. Müalicə üsulları haqqında ətraflı: anal çat müalicəsi.

Çatın ən çox rast gəlinən səbəbi bərk nəcisdir. Risk bu hallarda artır:

• qəbizlik və tualetdə güclü gücənmə;
• uzun sürən ishal və işlədici dərmanlardan tez-tez istifadə: maye nəcis selikli qişanı qıcıqlandırır;
• hamiləlik və doğuş, xüsusən doğuşdan sonrakı ilk tualetlər;
• ağır yük qaldırmaq və idmanda nəfəsi saxlayıb gücənmək;
• tualetdə uzun oturmaq, o cümlədən telefonla;
• mexaniki zədə, məsələn, anal cinsi əlaqə;
• bəzi xəstəliklər, məsələn, Kron xəstəliyi. Belə hallarda çat çox vaxt atipik yerdə olur və əlavə müayinə tələb edir.

Qadınlarda illərlə davam edən çətin tualet bəzən rektosele ilə bağlı olur: nəcis tam boşalmır, gücənmə isə çat və babasil yaradır.

Bağırsaqda çat olduğunu çox vaxt bu əlamətlərdən tanımaq olar:

• Tualet zamanı kəskin ağrı. Xəstələr onu «şüşə ilə kəsilmə» və ya «cırılma» hissi kimi təsvir edir.
• Tualetdən sonra davam edən yanma və zoqquldama. Ağrı dəqiqələrlə, bəzən bir neçə saat sürür. Bu, sfinkter spazmı ilə bağlıdır.
• Al-qırmızı qan. Adətən az miqdarda olur, tualet kağızında və ya nəcisin üzərində zolaq şəklində görünür.
• Anus nahiyəsində spazm və sıxılma hissi.
• Qaşınma və nəmlik. Çatdan gələn ifrazat ətrafdakı dərini qıcıqlandırır.
• Anusun kənarında kiçik düyün. Bu, xroniki çatın yanında yaranan yumşaq dəri çıxıntısıdır (gözətçi saçaq) və çox vaxt babasil düyünü ilə qarışdırılır.
• Tualet qorxusu. Ağrıdan qorxub az yemək və tualeti gecikdirmək qəbizliyi artırır, çat isə daha da ağırlaşır.

Kəskin və xroniki çatın əlamətləri

Təzə (kəskin) çat 6–8 həftədən az davam edir, kənarları yumşaqdır və düzgün tədbirlərlə sağala bilər. 6–8 həftədən uzun sürən çat xroniki sayılır: ağrı gəlib-gedir, çat sağalıb yenidən açılır, kənarları bərkiyir, yanında gözətçi saçaq və ya anal kanalda kiçik çıxıntı (böyümüş papilla) əmələ gəlir. Xroniki çatda evdə müalicə adətən kifayət etmir.

Anusda ağrı və qan çox adamın ağlına ilk növbədə babasili gətirir, amma bu əlamətlər fərqli xəstəliklərdə olur. Aşağıdakı cədvəl yalnız istiqamət verir:

Eyni insanda çat və babasil birlikdə ola bilər. Qanaxmanın başqa səbəbləri də var: poliplər, bağırsağın iltihabi xəstəlikləri, nadir hallarda şişlər. Tualetlə əlaqəsi olmayan, gecə və ya uzun oturduqda güclənən ağrı isə başqa səbəbdən, məsələn, büzdüm nahiyəsinin ağrı sindromundan ola bilər. Ona görə diaqnozu özünüz qoymayın. Ətraflı: babasil müalicəsi, paraproktit və anal fistula, tualet kağızında qanın səbəbləri.

Təzə çatda aşağıdakı sadə tədbirlər çox vaxt sağalmanı sürətləndirir. Xroniki çatda da vacibdir, amma orada tək başına adətən kifayət etmir.

1. Nəcisi yumşaldın. Gün ərzində təxminən 1,5–2 litr maye, əsasən su için (həkiminiz başqa cür deməyibsə). Tərəvəz, meyvə, paxlalılar və tam taxıl yeyin, lifi tədricən artırın.
2. İlıq oturaq vanna qəbul edin. Gündə 2–3 dəfə, xüsusən tualetdən sonra 10–15 dəqiqə ilıq (isti yox) suda oturun. Bu, spazmı boşaldır və ağrını azaldır. Adi ilıq su kifayətdir: kalium permanqanat (marqans) kimi maddələr düzgün qatılmadıqda dərini yandıra bilər.
3. Gücənməyin və tualeti uzatmayın. Tualetdə 5 dəqiqədən çox oturmayın, telefonu içəri aparmayın. Ehtiyacı da saxlamayın.
4. Anal nahiyənin dərisini qoruyun. Tualetdən sonra ilıq su ilə yuyun və yumşaq dəsmalla basaraq qurulayın. Ətirli salfet, spirtli məhlul və çoxlu sabun dərini qıcıqlandırır.
5. Ayağınızın altına kiçik kətil qoyun. Dizlər ombadan yuxarı olanda düz bağırsaq daha asan boşalır.

Nədən çəkinmək lazımdır:

• anusa sarımsaq, müxtəlif yağlar və ya evdə hazırlanmış qarışıqlar qoymaq: bunlar selikli qişanı yandırıb qıcıqlandıra bilər;
• ağrıdan qorxub az yemək və az su içmək;
• ağrıkəsici ilə əlamətləri ört-basdır edib həkimə getməyi aylarla təxirə salmaq;
• aptekdən diaqnozsuz «babasil şamı» və ya krem alıb istifadə etmək.

Bu tədbirlərlə 1–2 həftə ərzində ağrı və qan azalmırsa, müayinədən keçin. Qəbizliyin qarşısını almaq üçün ətraflı məsləhətlər: qəbizliyə qarşı 5 qızıl qayda.

Maz, krem və şamlar çat müalicəsində köməkçi vasitədir. Onlar nəcisin yumşaldılması və ilıq vannalarla birlikdə tətbiq olunanda daha təsirli olur. Hansı dərmanın lazım olduğunu həkim müayinədən sonra deyir, çünki çat, babasil və abses üçün müalicə fərqlidir.

Nitroqliserin krem

Nitroqliserinli krem (nitrat tərkibli məlhəm) daxili sfinkteri boşaldır və çat nahiyəsində qan axınını artırır, beləliklə yaranın sağalması üçün şərait yaradır. Bu, resept dərmanıdır və həkim təyinatı ilə, göstərilən müddətdə istifadə olunur. Ən çox rast gəlinən yan təsir baş ağrısıdır, bəzən başgicəllənmə olur.

Təzyiqi aşağı olanlar, ürək dərmanları və ya ereksiya problemləri üçün dərman (məsələn, sildenafil) qəbul edənlər, hamilə və əmizdirən qadınlar bu kremi həkimlə məsləhətləşmədən istifadə etməməlidir. Baş ağrısı güclü olduqda həkim sfinkteri boşaldan başqa qrup məlhəm, məsələn, diltiazemli məlhəm seçə bilər.

Keyləşdirici məlhəmlər və şamlar

Keyləşdirici kremlər qısa müddətə ağrını azaldır, amma çatı sağaltmır. Şamlar və qarışıq tərkibli məlhəmlər iltihabı və narahatlığı yüngülləşdirə bilər; hansı formanın sizə uyğun olduğunu həkim çatın yerinə və vəziyyətinə görə seçir. Hormon (steroid) tərkibli kremləri uzun müddət özbaşına istifadə etmək olmaz, çünki onlar dərini nazikləşdirə bilər.

Qısaca: maz və şam kömək edir, amma yalnız düzgün diaqnozdan sonra və kompleks müalicənin bir hissəsi kimi. Çat artıq xroniki olubsa, dərmanlar çox vaxt ağrını bir müddət azaldır, amma yaranı bağlamır.

Evdəki tədbirlər və məlhəmlər 6–8 həftə ərzində çatı bağlamırsa, yara tez-tez yenidən açılırsa və ya onun kənarında gözətçi saçaq yaranıbsa, çat xroniki sayılır və çox vaxt əməliyyat tələb edir. Əməliyyatın məqsədi sfinkter spazmını aradan qaldırmaq və ya bərkimiş toxumanı təmizləməkdir. Hansı üsulun kimə uyğun olduğunu, əməliyyatın necə keçdiyini və bərpa dövrünü anal çat müalicəsi və lazerlə müalicə səhifələrində izah etmişik.

Proktoloqa müraciət edin, əgər:

• tualet kağızında və ya nəcisdə ilk dəfə qan görmüsünüzsə, ağrı keçsə belə;
• ağrı və qan 1–2 həftə ərzində azalmırsa;
• çat təkrarlanırsa və ya 6–8 həftədən çox davam edirsə;
• anusun kənarında düyün hiss edirsinizsə;
• yaşınız 45–50-ni keçibsə və ya yaxın qohumlarınızda bağırsaq xərçəngi olubsa: qanaxmanın səbəbi daha geniş yoxlanılmalıdır, lazım olarsa, kolonoskopiya ilə.

Gözləməyin, təcili müraciət edin, əgər:

• anusun ətrafı şişib qızarıbsa, ağrı zoqquldayırsa və bədən hərarəti yüksəlibsə: bu, abses əlaməti ola bilər;
• qan çox gəlirsə, dayanmırsa və ya nəcis qaralıbsa;
• qan itkisi ilə yanaşı başınız gicəllənirsə və özünüzü halsız hiss edirsinizsə.

Müayinədə nə olur?

Müayinədən qorxmayın: həkim tələsmir və ağrınızı nəzərə alır. Çat çox vaxt elə ilk baxışda görünür, ağrı çox güclüdürsə, alətlə baxış sonraya saxlanıla bilər. Qəbulda nələrin edildiyini addım-addım anal çat müalicəsi səhifəsində izah etmişik.

Utanmayın: anal çat çox yayılmış və müalicə olunan problemdir. Bakıda, Qafqaz Hospitalda Op. Dr. Ellada Manafova bu şikayətlərlə müraciət edən xəstələri məxfi şəraitdə qəbul edir.