Sistosele və sidik qaçırma: səbəbləri və müalicəsi

Sidik kisəsi uşaqlıq yolunun ön divarının üstündə yerləşir. Onu birləşdirici toxuma təbəqəsi (fassiya) və çanaq dibi əzələləri hamak kimi saxlayır. Bu dayaq zəifləyəndə sidik kisəsi uşaqlıq yoluna doğru sallanır. Buna sistosele, xalq arasında isə «sidik kisəsinin sallanması» deyilir.

Sistosele ilə yanaşı sidik kanalının (uretranın) dayağı da tez-tez zəifləyir. Öskürəndə və ya güləndə qarındaxili təzyiq artır, zəif dayaqlı kanal isə bu anda möhkəm bağlana bilmir və sidik qaçır. Bəzi qadınlarda isə əksinə, sallanmış kisə kanalı bükür, sidik çətin ifraz olunur və kisə tam boşalmır.

Müalicəni seçmək üçün sidiyin nə vaxt qaçdığını bilmək vacibdir:

Burada «stress» psixoloji gərginlik yox, qarındaxili təzyiqin qəfil artması deməkdir.

Vacib bir fərqi açıq deyək: TOT əməliyyatı yalnız stress sidik qaçırmanı müalicə edir. Urgent tipdə problem sidik kanalında yox, sidik kisəsinin özündədir, ona görə lent kömək etmir. Bu tipin müalicəsi qəhvə və çayın azaldılması, düzgün maye rejimi, tualetə getmə aralığının tədricən uzadılması, çanaq dibi məşqləri və lazım olduqda uroloqun təyin etdiyi dərmanlardır. Bir çox qadında hər iki tip birlikdə olur. Belə halda hansının üstünlük təşkil etdiyini müəyyən edir, müalicəni ona görə planlaşdırırıq.

• öskürəndə, güləndə, asqıranda, pilləkən qalxanda, idman edəndə sidik sızması;
• uşaqlıq yolunda qabarma, dolğunluq və ya «nəsə aşağı düşür» hissi, gün ərzində və ayaq üstə artan ağırlıq;
• uşaqlıq yolunun girəcəyində əllə hiss olunan, geri itələnə bilən yumşaq şişkinlik;
• sidik kisəsinin tam boşalmaması hissi, zəif axın, bəzən sidik ifrazı üçün qabarmanı əllə geri itələmək ehtiyacı;
• tez-tez sidiyə getmə və təkrarlanan sidik yolu infeksiyaları;
• cinsi əlaqədə narahatlıq.

Yanma, ağrı və tez-tez sidiyə getmə sidik yolu infeksiyasının da əlaməti ola bilər. Ona görə müalicədən əvvəl mütləq sidik analizi aparılır.

• vaginal doğuş, xüsusilə çoxsaylı və çətin doğuşlar, iri döl;
• hamiləlik: aylarla böyüyən uşaqlığın çanaq dibinə təzyiqi;
• menopauza: estrogen azaldıqca toxumalar nazikləşir və elastikliyini itirir;
• qarındaxili təzyiqi daim artıran hallar: xroniki öskürək, astma və bronxit, qəbizlik, ağırlıq qaldırmaq, artıq çəki;
• siqaret: xroniki öskürək yaradır və toxumaları zəiflədir;
• birləşdirici toxumanın anadangəlmə zəifliyi və əvvəllər keçirilmiş çanaq əməliyyatları.

Sidik qaçırma hər yaşda ola bilər: həm doğuşdan sonra gənc qadında, həm də menopauzada. Doğuşdan sonrakı ilk aylarda nəyin normal olduğunu doğuşdan sonra 5 intim problem məqaləmizdə izah etmişik.

• I dərəcə: sidik kisəsi uşaqlıq yoluna bir qədər sallanır. Çox vaxt şikayət vermir və müayinədə təsadüfən aşkarlanır.
• II dərəcə: sallanma uşaqlıq yolunun girəcəyinə qədər çatır, qabarma və ağırlıq hissi yaranır.
• III dərəcə: sidik kisəsi gücənəndə və ya hətta sakit halda girəcəkdən kənara çıxır.

Müalicə qərarı dərəcəyə yox, şikayətlərə görə verilir: şikayət verməyən yüngül sistosele adətən əməliyyat tələb etmir.

Bəzən sidik kisəsi ilə birlikdə uşaqlıq da aşağı düşür (uşaqlıq sallanması) və ya düz bağırsağın divarı sallanır (rektosele). Uşaqlıq sallanması olduqda vəziyyəti ginekoloqla birlikdə qiymətləndiririk və müalicə planını birgə qururuq.

Gözləməyin, təcili müraciət edin, əgər:

• sidiyə ümumiyyətlə gedə bilmirsinizsə və qarnın aşağısında ağrılı dolğunluq varsa;
• tez-tez sidiyə getmə və yanma ilə yanaşı qızdırma, beldə ağrı varsa;
• sidikdə qan görürsünüzsə;
• uşaqlıq yolundan çıxan hissə geri getmirsə, ağrıyırsa və ya qanayırsa.

Qəbul söhbətlə başlayır: sidik nə vaxt qaçır, gündə neçə dəfə sidiyə gedirsiniz, gecə sidiyə durursunuzmu, neçə doğuşunuz olub, qəbizlik və öskürək varmı. Qəbuldan əvvəl ən azı 3 gün sidik gündəliyi aparsanız, yəni içdiyiniz mayeni, tualetə getmə vaxtlarını və sidik qaçırma hallarını qeyd etsəniz, diaqnoz xeyli asanlaşar.

Sonra məxfi şəraitdə müayinə aparılır:

• baxış: adətən uzanmış vəziyyətdə, bəzən ayaq üstə; sistoselenin və digər sallanmaların dərəcəsi müəyyən edilir;
• öskürək sınağı: sidik kisəsi dolu olanda öskürməyiniz xahiş olunur və sidiyin sızıb-sızmadığı yoxlanılır;
• sidik analizi: infeksiya istisna olunur, çünki o da sidik qaçırma yarada bilər;
• qalıq sidiyin ölçülməsi: sidiyə getdikdən sonra kisədə nə qədər sidik qaldığı ultrasəs müayinəsi (USM) ilə yoxlanılır.

Şikayətlər qarışıqdırsa, əvvəllər əməliyyat olunmusunuzsa və ya diaqnoz aydın deyilsə, əlavə uroloji müayinə (məsələn, urodinamik müayinə) və uroloq məsləhəti tövsiyə edirik.

Konservativ müalicə

Əməliyyatsız müalicə ilk addımdır və bir çox qadında şikayətləri xeyli azaldır:

• Kegel məşqləri: stress sidik qaçırmanın əsas əməliyyatsız müalicəsidir. Ən azı 3 ay müntəzəm məşq tövsiyə olunur, yaxşılaşma çox vaxt 3–5-ci ayda hiss olunur. Düzgün texnikanı estetik proktologiya səhifəsində addım-addım izah etmişik.
• çəkinin azaldılması: artıq çəki çanaq dibinə daimi yükdür, arıqlamaq sızmanı azalda bilər;
• öskürəyin və qəbizliyin müalicəsi, siqaretdən imtina;
• maye rejimi: mayeni kəskin azaltmaq yox, gün ərzində bərabər paylamaq; qəhvə, çay və qazlı içkiləri azaltmaq;
• pessar: uşaqlıq yoluna yerləşdirilən, sidik kisəsinə və sidik kanalına dayaq olan yumşaq halqa. Əməliyyat istəməyən, hələ doğmağı planlaşdıran və ya əməliyyat üçün münasib olmayan qadınlar üçün yaxşı seçimdir. Onu taxıb-çıxarmağı və təmizləməyi qəbulda öyrədirik.

TOT əməliyyatı

Stress sidik qaçırma məşqlərə baxmayaraq davam edirsə və həyatınızı məhdudlaşdırırsa, əsas müalicə yolu əməliyyatdır. Bunun üçün TOT (transobturator lent) əməliyyatını tətbiq edirik. Bu, sling əməliyyatlarından, yəni sidik kanalının altına dayaq lenti qoyulan əməliyyatlardan biridir.

• Uşaqlıq yolunun ön divarında, sidik kanalının altında təxminən 1 sm-lik kiçik kəsik aparılır. Qarında kəsik olmur.
• Sidik kanalının orta hissəsinin altına nazik, yumşaq sintetik lent yerləşdirilir. Onun ucları budun iç tərəfindəki iki nöqtəvi deşikdən çıxarılır.
• Lent kanalı sıxmır: öskürək və gərginlik anında ona dayaq olur və sidiyin qaçmasının qarşısını alır.
• Əməliyyat adətən 15–20 dəqiqə çəkir və spinal anesteziya (beldən vurulan iynə ilə bədənin aşağı hissəsinin keyləşdirilməsi) və ya sedasiya (dərmanla yaradılan yüngül yuxu) altında aparılır.
• Tikişlər öz-özünə əriyir, onları götürmək lazım olmur. Adətən həmin gün və ya ertəsi gün evə yazılırsınız.

Vacib qeyd: lent sidik kisəsini və ya uşaqlığı qaldırmır, yalnız sidik kanalına dayaq yaradır. Sidik kisəsi sallanıbsa, bu, ayrıca əməliyyatla, ön kolporrafiya ilə düzəldilir.

Hər əməliyyatın öz riskləri var. TOT-dan sonra ilk həftələrdə qasıqda və budun iç tərəfində ağrı, sidik ifrazında müvəqqəti çətinlik ola bilər. Nadir hallarda lent uşaqlıq yolunda görünə bilər (ekspozisiya), tez-tez sidiyə getmə yarana bilər, sızma tam keçməyə və ya illər sonra qayıda bilər. Bu riskləri əməliyyatdan əvvəl sizinlə açıq müzakirə edirik.

Ön kolporrafiya

Sistosele şikayət verirsə, sidik kisəsi ön kolporrafiya ilə yerinə qaytarılır. Uşaqlıq yolunun ön divarında kəsik aparılır, sidik kisəsini saxlayan zəifləmiş dayaq təbəqəsi xəstənin öz toxumaları ilə tikilərək möhkəmləndirilir, artıq selikli qişa götürülür. Xəstəxanada adətən 1 gün qalırsınız.

Sistosele ilə stress sidik qaçırma birlikdə varsa, ön kolporrafiya və TOT çox vaxt eyni seansda aparılır. Göstəriş olduqda onlara rektosele əməliyyatı və ya vaginoplastika da əlavə edilə bilər. Bu, buket əməliyyat adlanır. Ağır hallarda, bir neçə orqan birlikdə sallandıqda isə cərrahi plan fərdi hazırlanır.

Cədvəldə orta hesabla gözlənilən mənzərə verilib, dəqiq müddət müayinədən sonra deyilir.

İlk günlərdə ödem səbəbindən sidik çağırışı zəif hiss oluna bilər. Ona görə sidiyə müntəzəm, təxminən hər 2–3 saatdan bir getmək tövsiyə olunur.

1. Çanaq dibi əzələlərini gücləndirin: hamiləlikdə, doğuşdan sonra və menopauzada.
2. Qəbizliyə yol verməyin: lifli qida, kifayət qədər su, tualetdə gücənməmək. Uzun sürən qəbizliyin səbəbi mütləq araşdırılmalıdır.
3. Çəkinizə nəzarət edin: artıq çəki çanaq dibinə daimi yükdür.
4. Öskürəyi müalicə edin, siqareti buraxın: hər güclü öskürək çanaq dibinə təzyiqdir.
5. Ağırlığı düzgün qaldırın: dizləri bükərək, qaldırmazdan əvvəl çanaq dibini sıxaraq, nəfəsi saxlamadan.