Proktoloq kimdir və ona nə vaxt müraciət etməlisiniz?

Proktologiya (koloproktologiya) cərrahiyyənin yoğun bağırsaq, düz bağırsaq, anal kanal və onun ətrafındakı toxumalarla məşğul olan sahəsidir. Proktoloq həkim bu sahədə ixtisaslaşmış cərrahdır: həm diaqnoz qoyur, həm dərman və rejimlə müalicə edir, həm də lazım olanda əməliyyat aparır.

Proktoloqa ən çox bu şikayət və xəstəliklərlə müraciət edirlər:

• babasil (hemorroy): qanaxma, qaşınma, tualetdən sonra çıxan düyünlər;
• anal çat (fissura), xalq arasında bağırsaq çatı: tualet zamanı və sonra kəskin, yandırıcı ağrı;
• paraproktit (anal abses) və anal fistula: ağrılı şişkinlik, qızdırma, irinli ifrazat;
• bağırsaq polipləri və bağırsaq şişlərinin erkən aşkarlanması;
• qəbizlik və bağırsaq vərdişlərinin uzun sürən dəyişməsi;
• rektosele və doğuşdan sonrakı digər çanaq dibi problemləri;
• anal qaşınma, anal saçaqlar, papillomalar və pilonidal kista (tük dönməsi).

Dr. Ellada Manafova həm proktoloq, həm də ümumi cərrahdır. Ona görə öd kisəsi daşları, yırtıqlar və dərialtı törəmələr kimi ümumi cərrahiyyə problemlərini də müalicə edir. Bütün istiqamətlər xidmətlər səhifəsində sadalanıb.

Proktoloq hansı müayinələrdən istifadə edir?

Diaqnozun əsası həkimin baxışı və barmaqla müayinədir. Şikayətə görə lazım olduqda bunlar əlavə olunur:

• anoskopiya və rektoskopiya: anal kanala və düz bağırsağa içəridən baxış;
• kolonoskopiya: bütün yoğun bağırsağın kamera ilə müayinəsi, polip aşkarlanarsa, onun elə həmin müayinədə götürülməsi;
• USM və MRT: absesin, fistula yolunun və çanaq dibinin vəziyyətini görmək üçün;
• defekoqrafiya (tualet zamanı düz bağırsağın rentgen və ya MRT ilə müayinəsi): rektosele və tualet çətinliklərinin səbəbini aydınlaşdırmaq üçün;
• biopsiya: şübhəli toxumanın laboratoriyada yoxlanılması.

Bu müayinələrin hamısı hər xəstəyə lazım olmur. Hansının lazım olduğunu şikayətlərinizə və ilk müayinənin nəticəsinə görə həkim seçir.

Bu əlamətlərdən hər hansı biri varsa, onun öz-özünə keçməsini gözləməyin. Çox vaxt səbəb sadə, müalicəsi də asandır, amma bunu yalnız müayinə göstərir.

1. Anal qanaxma. Tualet kağızında, nəcisdə və ya unitazda qan heç vaxt normal deyil. Ən çox babasil və anal çatdan olur, amma polip, iltihab və bağırsaq şişi də qanaxma verə bilər. Ətraflı: tualet kağızında qan.
2. Anal nahiyədə ağrı. Tualet zamanı və sonra saatlarla davam edən yandırıcı ağrı çox vaxt anal çatın əlamətidir. Oturanda güclənən, getdikcə artan ağrı isə tromblaşmış (içində qan laxtası yaranmış) babasil düyünündən və ya absesdən ola bilər.
3. Şişkinlik, düyün və ya çıxıntı. Tualetdən sonra çıxan və ya əllə hiss olunan düyün babasil ola bilər. Amma polip, papilloma və nadir hallarda şiş də oxşar görünür, ona görə hər şişkinlik babasil deyil.
4. Qaşınma, nəmlik və ifrazat. Davamlı qaşınma, selikli və ya irinli ifrazat fistula, çat, göbələk infeksiyası, bağırsaq qurdları və ya dəri xəstəliyindən ola bilər. Müayinəsiz sürtülən krem isə səbəbi gizlədir.
5. Bağırsaq vərdişlərinin dəyişməsi. Bir neçə həftədən çox davam edən qəbizlik və ya ishal, onların növbələşməsi və nəcisin formasının dəyişməsi (məsələn, karandaş kimi nazik nəcis) müayinə tələb edir.
6. Tam boşalmama hissi və ya əllə kömək. Tualetdən sonra bağırsağın tam boşalmadığı hissi və ya tualetə getmək üçün əllə kömək etmək məcburiyyəti normal deyil. Bu, çox vaxt rektosele və başqa çanaq dibi problemlərinin əlamətidir.
7. 45–50 yaş və ya ailədə bağırsaq xərçəngi. Şikayət olmasa belə, 45–50 yaşdan sonra profilaktik müayinə və kolonoskopiya məsləhətdir. Ailədə yoğun bağırsaq xərçəngi və ya polip olubsa, müayinəyə daha tez başlamaq lazımdır.

Təcili hallar. Anal nahiyədə getdikcə böyüyən ağrılı şişkinlik və qızdırma, bol və ya dayanmayan qanaxma, kəskin qarın ağrısı ilə birlikdə qazın və nəcisin çıxmaması olarsa, gözləməyin, təcili müraciət edin. Səbəbsiz arıqlama, halsızlıq və qan azlığı ilə birlikdə olan hər hansı bağırsaq şikayəti də gecikdirilməməlidir.

Proktoloji müayinədən qorxmağın əsas səbəbi onun necə keçdiyini bilməməkdir. Qəbulda sizi nə gözlədiyini əvvəlcədən bilmək həyəcanı xeyli azaldır.

1. Söhbət. Əvvəlcə şikayətlərinizi, onların nə vaxtdan davam etdiyini, qidalanmanızı, tualet vərdişlərinizi, qəbul etdiyiniz dərmanları və əvvəlki əməliyyatları soruşuruq. Qadınlarda doğuşların sayı və gedişi də vacibdir.
2. Məxfi şərait. Müayinə qapalı otaqda aparılır. Yalnız bədəninizin aşağı hissəsini açırsınız, qalan hissə örtülü qalır.
3. Rahat poza. Çox vaxt kuşetkada yan üstə uzanıb dizlərinizi qarnınıza doğru çəkməyiniz kifayətdir. Bu poza həm rahat, həm də ən az utandırıcıdır. Başqa poza lazım olarsa, həkim onu əvvəlcədən izah edir.
4. Baxış. Həkim anal nahiyəyə diqqətlə baxır: düyün, çat, qızartı, fistula dəliyi və ya dəri dəyişikliyi olub-olmadığını qiymətləndirir.
5. Barmaqla müayinə. Əlcəkli barmaqla və sürüşkən gellə, ehtiyatla aparılır və cəmi bir neçə saniyə çəkir. Bu zaman sfinkterin (anal kanalı bağlayan dairəvi əzələ) vəziyyəti, ağrılı nahiyələr və düyünlər yoxlanılır.
6. Anoskopiya, lazım olarsa. Anoskop gellə yağlanmış kiçik, hamar borucuqdur. Onun köməyi ilə anal kanala və düz bağırsağın aşağı hissəsinə içəridən baxılır. Adətən bir-iki dəqiqə çəkir və ağrı deyil, təzyiq hissi yaradır.
7. Nəticə və plan. Müayinədən sonra diaqnozu sadə dillə izah edir, suallarınızı cavablayır və müalicə planını birlikdə müzakirə edirik. Lazım olarsa, rektoskopiya, USM və ya kolonoskopiya kimi əlavə müayinə təyin olunur.

Söhbətlə birlikdə bütün qəbul adətən 20–30 dəqiqə çəkir.

Proktoloji müayinə adətən ağrı vermir, yalnız qısa müddətli narahatlıq hissi ola bilər. Kəskin anal çat kimi ağrılı hallarda müayinədən əvvəl keyləşdirici gel istifadə olunur. Ağrı çox güclüdürsə, məsələn, absesdə, barmaqla müayinə minimuma endirilir və lazım olarsa USM kimi əlavə üsullarla tamamlanır. Hər addımı əvvəlcədən deyirik və istədiyiniz an fasilə verməyi xahiş edə bilərsiniz.

Utanca gəlincə: proktoloq üçün bu şikayətlər gündəlik işdir, sizin üçün isə bəlkə də ən şəxsi mövzudur. Biz bunu yaxşı başa düşürük. Bir çox xəstə illərlə gözləyir, sonra müayinənin cəmi bir neçə dəqiqə çəkdiyini görəndə təəccüblənir. Xəstə hekayələrində müraciəti 15, hətta 25 il təxirə salan insanların təcrübəsini oxuya bilərsiniz.

Müraciəti ən çox bu fikirlər gecikdirir:

• «Keçər.» Proktoloji xəstəliklər çox vaxt öz-özünə keçmir, gözləmək isə problemi böyüdür və müalicəni çətinləşdirir.
• «Aptekdən şam alaram.» Diaqnozsuz vasitə şikayəti bir müddət azaldır, amma səbəbi gizlədir.
• «Qanaxma olmayıbsa, getməyə dəyməz.» Poliplər kimi bəzi xəstəliklər uzun müddət heç bir əlamət vermir.
• «Ağrılı olacaq.» Müayinə qısadır, ağrılı hallarda keyləşdirici gel istifadə olunur.
• «Utanıram.» Həkim üçün bu, gündəlik işdir, müayinə isə məxfi aparılır.

Bu fikirləri doğru bilinən yanlışlar məqaləsində ətraflı izah etmişik.

Danışmaq çətindirsə, şikayətlərinizi əvvəlcədən telefonunuza yazıb qəbulda göstərin. Hər müayinə tam məxfi aparılır, tibbi məlumatlarınız sizin razılığınız olmadan heç kimlə paylaşılmır.

Proktoloji xəstəliklər qadınlarda çox yayılıb: hamiləlik, doğuş, hormonal dəyişikliklər və qəbizlik babasil, anal çat və rektosele riskini artırır. Amma qadınlar bu şikayətləri kişi həkimə danışmağa daha çox çəkinir və müraciəti illərlə gecikdirir.

Qadın proktoloqun əsas üstünlüyü rahatlıqdır. Doğuşdan sonrakı dəyişiklikləri, tualetdə əllə kömək etməyi, sidik qaçırmanı və ya intim narahatlığı qadın həkimə danışmaq daha asandır. Rahat danışan xəstə isə daha tez müraciət edir, bu da müalicəni sadələşdirir.

Op. Dr. Ellada Manafova Bakıda, Qafqaz Hospitalda qəbul edən qadın proktoloq və ümumi cərrahdır. 20 ildən artıqdır ki, cərrah kimi çalışır. Əməliyyatlarda onunla birlikdə qadınlardan ibarət anesteziologiya komandası işləyir: qadın xəstə əməliyyat masasında olanda otağa kişi daxil olmur. Doğuşdan sonrakı problemlər haqqında estetik proktologiya səhifəsində ətraflı oxuya bilərsiniz.

• Adi proktoloji müayinə üçün adətən xüsusi hazırlıq, imalə və ya aclıq lazım deyil, gündəlik gigiyena kifayətdir.
• Rektoskopiya və ya kolonoskopiya planlaşdırılırsa, bağırsaq əvvəlcədən təmizlənməlidir. Bu halda hazırlıq qaydasını sizə ayrıca izah edirik.
• Əvvəlki analiz, USM, kolonoskopiya nəticələrini və əməliyyat çıxarışlarını götürün.
• Qəbul etdiyiniz dərmanların siyahısını yazın, xüsusən qan durulaşdıran dərmanları.
• Suallarınızı əvvəlcədən qeyd edin, çünki həyəcandan unutmaq asandır.
• Hamiləsinizsə və ya hamiləlik planlaşdırırsınızsa, bunu mütləq deyin.

Qəbula yazılmaq üçün 055 757 34 47 nömrəsinə WhatsApp-dan yazın və ya zəng edin. Ünvan və xəritə əlaqə səhifəsindədir, ən çox verilən suallara isə sual-cavab səhifəsində cavab vermişik.

Proktoloqa getməkdən çəkinmənin səbəblərindən biri də «məni mütləq əməliyyat edəcəklər» qorxusudur. Əslində bir çox problem, məsələn, kəskin anal çat, erkən mərhələ babasil və qəbizliyin bir çox halı qidalanma, tualet vərdişləri və dərmanla müalicə olunur. Əməliyyat yalnız konservativ müalicə kömək etmədikdə və ya xəstəlik irəlilədikdə təklif edilir.

Müalicə planını həmişə sizinlə birlikdə qururuq: hər variantın üstünlüyünü, bərpa müddətini və mümkün risklərini əvvəlcədən izah edirik. Konservativ müalicə seçilibsə, nəticəni qiymətləndirmək üçün sizi nəzarət müayinəsinə dəvət edirik.

Əməliyyat lazım olanda isə mümkün qədər az travmatik üsul seçilir, məsələn, babasildə lazer, LigaSure və ya Longo üsulu. Bir neçə problem varsa, sağlamlıq vəziyyəti imkan verdikdə onları bir seansda həll etmək mümkündür. Ətraflı: cərrahi və konservativ müalicə.