Babasil nədir? Necə olur, növləri və əlamətləri

Anal kanalın divarında damarlarla zəngin üç əsas yumşaq yastıqcıq var. Onlar anusun kip bağlanmasına kömək edir və normal anatomiyanın hissəsidir. Problem bu yastıqcıqlara qan normadan çox dolduqda və onları yerində saxlayan dayaq toxuması zəiflədikdə başlayır.

Babasil adətən belə inkişaf edir:

1. Qəbizlik, gücənmə və ya tualetdə uzun oturma anal kanalda təzyiqi artırır.
2. Yastıqcıqlardakı venalara qan dolur, onlar genişlənir və şişir.
3. Dayaq toxuması zəifləyir, yastıqcıqlar aşağı sürüşür və düyünə çevrilir.
4. Düyünün üzərindəki nazik selikli qişa bərk nəcislə zədələnir və qanamağa başlayır.

Xəstəlik bəzən uzun müddət gizli gedir: bəzi insanlarda ilk əlamət bir neçə həftə, bəzilərində isə illər sonra görünür. Səbəb aradan qaldırılmasa, düyünlər adətən öz-özünə kiçilmir, əksinə, böyüyür.

Babasil düyünün yerləşdiyi yerə görə iki əsas növə bölünür. Onları anal kanalın içindəki sərhəd, yəni dişli xətt ayırır: bu xəttdən yuxarıda həssas olmayan selikli qişa, aşağıda isə çox həssas dəri var.

Daxili babasil

Daxili babasil anal kanalın içində, dişli xəttdən yuxarıda yerləşir. Bu nahiyədə ağrı sinirləri az olduğu üçün daxili babasil çox vaxt ağrı vermir, əsas əlaməti tualetdən sonra al-qırmızı qandır. Düyünlər böyüdükcə tualet zamanı çölə çıxmağa başlayır. Çıxıb geri qayıtmayan düyün sıxıla, şişə və çox ağrılı ola bilər.

Xarici babasil

Xarici babasil anusun kənarında, dərinin altında yerləşir. Əllə hiss olunan yumşaq şiş kimidir və qaşınma, göynəmə, gigiyena çətinliyi yaradır. Şikayət verməyən kiçik xarici düyünlər çox vaxt müalicə tələb etmir. Daxili və xarici düyünlər tez-tez birlikdə olur, buna qarışıq babasil deyilir.

Tromblaşmış babasil

Düyünün içində qan laxtası əmələ gəldikdə tromboz yaranır. Bu, çox vaxt güclü gücənmədən, ağır yük qaldırdıqdan, uzun müddət oturduqdan və ya spirtli içkidən sonra qəfildən baş verir. Anus kənarında bərk, göyümtül, toxunanda və oturanda çox ağrılı şiş peyda olur. Kəskin dövr adətən bir neçə gün çəkir. Belə halda proktoloqa tez müraciət etmək ağrılı dövrü qısalda bilər.

Daxili babasilin 4 mərhələsi

Daxili babasil düyünlərin çölə çıxma dərəcəsinə görə dörd mərhələyə bölünür:

• I mərhələ: düyünlər anal kanalın içində qalır və görünmür; çox vaxt yeganə əlamət qanaxmadır.
• II mərhələ: tualet zamanı düyün çölə sallanır, sonra öz-özünə içəri çəkilir.
• III mərhələ: çölə sallanan düyün öz yerinə qayıtmır, onu əllə geri qaytarmaq lazım gəlir.
• IV mərhələ: düyünlər daim çöldə qalır, əllə də içəri qaytarılmır.

Mərhələ yüksəldikcə əməliyyatsız müalicənin təsiri azalır. Hər mərhələdə hansı müalicənin seçildiyini babasil müalicəsi səhifəsindəki cədvəldə göstərmişik.

Babasil özünü belə göstərə bilər:

• tualetdən sonra al-qırmızı qan: kağızda, nəcisin üzərində və ya unitazda damcı şəklində;
• tualet zamanı anusdan düyünün çıxması;
• anus ətrafında qaşınma, göynəmə, nəmlik;
• oturanda narahatlıq, ağrı, şişkinlik;
• bağırsağın tam boşalmaması hissi;
• alt paltarında selik və ya qan izləri.

Qanaxma əvvəl az olur, sonrakı mərhələlərdə güclənə bilər. Uzun sürən qanaxma qan azlığına (anemiyaya) səbəb ola bilər: solğunluq, zəiflik, gicəllənmə və ürəkdöyünmə bunun əlamətləridir.

Babasil müalicə olunmasa nə olur?

Babasil adətən yavaş irəliləyir, amma müalicəsiz qaldıqda bu fəsadlar yarana bilər:

• düyündə laxta yaranması (tromboz) və kəskin ağrı;
• çölə çıxan düyünün anal əzələ tərəfindən sıxılması: düyün şişir, tündləşir və çox ağrılı olur. Bu, təcili haldır;
• uzun sürən qanaxma nəticəsində qan azlığı;
• anus ətrafında daimi nəmlik, qaşınma və dəri qıcıqlanması.

Gecikdikcə sadə üsullarla həll oluna biləcək problem daha böyük əməliyyat tələb edən vəziyyətə çevrilir. Nə qədər tez müraciət etsəniz, müalicə bir o qədər sadə olur.

Babasil necə görünür?

İnternetdə «babasil şəkilləri» axtaranlar çoxdur, ona görə görünüşünü sözlə təsvir edək:

• Çölə çıxan daxili düyün anusdan çıxan yumşaq, nəm, parlaq qırmızı və ya tünd qırmızı şişkinlikdir. Böyük düyünlər bir-birinə yapışmış giləmeyvəyə, məsələn, moruğa bənzəyir.
• Xarici düyün anus kənarında dəri rəngində və ya bir qədər göyümtül, yumşaq qabarıqlıqdır.
• Tromblaşmış düyün gərgin, bərk, tünd göy-bənövşəyi rəngli, noxud və ya albalı boyda, toxunanda çox ağrılı şişdir.
• Anal saçaq dəri rəngində, yumşaq, adətən ağrı verməyən dəri qatıdır. Bu, çox vaxt keçirilmiş tromboz və ya iltihabdan sonra qalan izdir, babasil düyünü deyil.

Şəkillərlə özünüzə diaqnoz qoymayın. Ziyil (kondiloma), anal çat, polip və nadir hallarda şiş də anus kənarında düyün kimi görünə bilər. Fərqi yalnız həkim müayinəsi göstərir.

Babasilin əsas səbəbi anal kanalda təzyiqin uzun müddət yüksək qalmasıdır. Buna gətirib çıxaran amillər:

• xroniki qəbizlik və tualetdə gücənmə;
• uzun sürən ishal;
• tualetdə 5 dəqiqədən çox oturmaq, xüsusən telefonla;
• lifsiz qidalanma və az su içmək;
• oturaq iş, hərəkətsizlik, uzun saatlar sükan arxasında olmaq;
• ağır yük qaldırmaq, ağırlıq idmanı;
• artıq çəki;
• hamiləlik və doğuş;
• irsi meyl: ailədə babasil varsa, risk artır.

Buna görə ofis işçiləri, sürücülər, ağır fiziki işdə çalışanlar, ağırlıq idmanı ilə məşğul olanlar, hamilə qadınlar və yaşlı insanlar risk qrupuna daxildir.

Nəcisi saxlamaq da zərərlidir. «Evə çatım, sonra» deyəndə bağırsaq nəcisdəki suyu geri sorur, nəcis bərkiyir və növbəti tualet gücənməyə çevrilir. Qəbizliyin səbəbləri və müalicəsi haqqında: qəbizlik müalicəsi.

Qadınlarda babasil

Qadınlarda babasilin ən güclü təkanverici amilləri hamiləlik və doğuşdur. Hamiləlikdə progesteron hormonu damar divarının tonusunu azaldır, böyüyən uşaqlıq çanaq venalarına təzyiq edir, hərəkət azalır və qəbizlik artır. Doğuş zamanı gücənmə mövcud düyünləri çölə çıxara bilər. Doğuşdan sonra babasil tez-tez anal çat və rektosele ilə birlikdə olur. Bu barədə doğuşdan sonra 5 intim problem məqaləsində yazmışıq.

Hamiləlikdə və əmizdirmə dövründə istənilən dərmanı, o cümlədən şam və mazı, yalnız həkim təyin etməlidir. Bir çox qadın utandığı üçün müayinəni illərlə gecikdirir. Qadın proktoloqa müraciət bu çətinliyi xeyli yüngülləşdirir: həkim də, komanda da qadındır.

Kişilərdə babasil

Kişilərdə babasil daha çox ağır fiziki iş, ağırlıq idmanı, uzun saatlar oturaq iş və sürücülüklə bağlıdır. Kişilər də utandığı üçün müraciəti tez-tez gecikdirir və bəzən həkimə irəliləmiş mərhələdə gəlir. Ağırlıq idmanı ilə məşğulsunuzsa, yükü qaldırarkən nəfəsinizi tutmayın və qarındaxili təzyiqi kəskin artıran hərəkətlərdən çəkinin.

Evdə görülən tədbirlər şikayətləri yüngülləşdirir və xəstəliyin irəliləməsini ləngidir, amma müayinəni əvəz etmir:

• gündə təxminən 1,5–2 litr su için (həkiminiz başqa cür deməyibsə);
• hər gün meyvə, tərəvəz və tam taxıllı qidalar yeyin;
• tualetdə 5 dəqiqədən çox oturmayın və gücənməyin, ayaqlarınızın altına kiçik kətil qoyun;
• tualetdən sonra anus nahiyəsini ilıq su ilə yuyun, ətirli salfetdən və çoxlu sabundan çəkinin;
• ağrı və qaşınmada ilıq oturaq vanna rahatlıq verə bilər;
• çox acı və yağlı yeməkləri, spirtli içkini azaldın, onlar şikayətləri kəskinləşdirə bilər.

Aptekdən və ya tanışların məsləhəti ilə şam, maz almayın. Sarımsaq, müxtəlif yağlar və ot vannaları kimi xalq üsulları babasili sağaltmır, bəziləri isə selikli qişanı yandırıb qıcıqlandıra bilər; vaxt da itirilir. Yayılmış yanlış fikirlər haqqında: proktologiyada doğru bilinən 10 yanlış.

Müalicə mərhələdən asılıdır. İlk iki mərhələdə çox vaxt qidalanma və tualet rejiminin düzəldilməsi, lazım olduqda həkim təyinatı ilə dərmanlar kömək edir. Düyünlər çölə çıxıb geri qayıtmırsa (III–IV mərhələ) və ya dərman fayda vermirsə, əməliyyat təklif olunur: LHP (lazer hemoroidoplastika), LigaSure ilə düyünlərin götürülməsi və ya Longo əməliyyatı; lazer IV mərhələyə və çox böyük xarici düyünlərə uyğun deyil. Üsulların kimə uyğun olduğunu babasil müalicəsi və lazerlə müalicə səhifələrində izah etmişik.

Aşağıdakı hallarda müayinəni gecikdirməyin:

• tualet kağızında və ya nəcisdə qan görmüsünüz, hətta bir dəfə olsa belə;
• anus kənarında düyün hiss edirsiniz;
• qaşınma, göynəmə və ya ağrı bir həftədən çox davam edir;
• tualet vərdişləriniz dəyişib: qəbizlik ishalla növbələşir, nəcis nazikləşib;
• 40 yaşdan yuxarısınız, qəbizlik və ya qanaxma var.

Gözləməyin, təcili müraciət edin, əgər qanaxma güclüdür və ya dayanmır, gicəllənmə və halsızlıq var, nəcis qara rəngdədir, çölə çıxan düyün geri qayıtmır və tündləşir, anus kənarında qəfildən çox ağrılı bərk düyün yaranıb və ya ağrı ilə birlikdə qızdırma var.

Qanın başqa hansı səbəbləri ola biləcəyini tualet kağızında qan məqaləsində oxuyun.